Ulgi w zakresie należności cywilnoprawnych samorządu i jednostek organizacyjnych od 1.1.2010 r. – Biuletyn Finanse Publiczne

Prawo zezwala na odstąpienie od obowiązku windykacji dochodów publicznych w imię uwzględnienia słusznego interesu dłużnika lub interesu społecznego. Dzięki temu jednostka sektora finansów publicznych może dłużnikowi umorzyć należność, odroczyć termin zapłaty lub rozłożyć zapłatę na raty.

Od 1.1.2010 r. udzielanie ulg w zakresie niepodatkowych należności samorządu i podległych mu jednostek organizacyjnych dokonywać się będzie według zmienionych zasad wynikających z przepisów dwóch ustaw podjętych 27.8.2009 r., mianowicie ustawy o finansach publicznych i ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych. W związku ze zmianami w stanie prawnym koniecznym jest zaznajomienie się z nowymi przepisami, gdyż niedochodzenie należności niepodatkowej, podobnie jak wadliwe jej umorzenie lub doprowadzenie do przedawnienia, może osoby winne narażać na odpowiedzialność z art. 5 ustawy z 17.12.2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz.U. z 2005 r. Nr 14, poz. 114 ze zm.).

 

1. Zmiany zasad udzielania ulg

 

1.1. Dotychczasowe regulacje prawne

Umarzanie należności samorządu, rozkładanie na raty lub przesuwanie terminu zapłaty, w zależności od charakteru dochodu (przychodu), dokonywało się dotychczas w następujący sposób:

• w zakresie należności podatkowych budżetu JST, należności z tytułu zwrotu dotacji do budżetu JST oraz należności na rzecz gminnych i powiatowych funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej  – ulgi udzielane były na podstawie art. 67a-art. 67d ustawy z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej: OrdPU),
• w zakresie nieobjętych Ordynacją podatkową należności samorządy i jego jednostek organizacyjnych – ulgi udzielano w drodze stosowania przepisów uchwały organu stanowiącego JST z art. 43 ust. 2 ustawy z 30.6.2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 249, poz. 2104 ze zm. – dalej: sFinansePublU),
• w zakresie niepodatkowych należności JST z tytułu realizacji zadań rządowych i innych zadań zleconych ustawami – ulgi były udzielane na podstawie zasad z art. 42 sFinansePublU, czyli przepisów dotyczących należności jednostek sektora rządowego.

Jak wynika z powyższego zestawienia, przepisy uchwał z art. 43 ust. 2 sFinansePublU znajdowały zastosowanie do udzielania ulg w odniesieniu do należności cywilnoprawnych oraz tych należności publicznoprawnych, które nie były obejmowane przepisami ustawy – Ordynacja podatkowa. W zakresie należności publicznoprawnych ww. uchwały znajdowały zastosowanie przykładowo do opłat i kar pieniężnych z art. 13-13g i art. 40 ustawy z 21.3.1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.) oraz do opłaty z tytułu renty planistycznej z art. 36 ust. 4 ustawy z 27.3.2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. Nr 80, poz. 717 ze zm.). Przepisy uchwał umożliwiały umarzanie, odraczanie lub rozkładnie na raty należności cywilnoprawnych samorządu i jego jednostek organizacyjnych. Przykładem są należności tytułu  najmu, dzierżawy, z opłat za użytkowanie wieczyste i użytkowanie, z opłat od świadczonych usług, z kar umownych od kontrahentów, należności z tytułu spłat pożyczek udzielanych osobom trzecim z budżetu JST, a także należności z poręczeń i gwarancji.

W wyniku wejścia w życie ustawy z 27.8.2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240 – dalej: nFinansePublU) dochodzi do istotnych zmian w dotychczasowej regulacji prawnej dotyczącej ulg w zakresie dwóch ww. rodzajów należności niepodatkowych.

 

1.2. Niepodatkowe należności publicznoprawne oraz należności z poręczeń i gwarancji

Ulg w zakresie niepodatkowych należności publicznoprawnych samorządu, przyznawanych dotychczas na zasadach z uchwał z art. 43 ust. 2 sFinansePublU, od 1.1.2010 r. będzie można udzielać na podstawie art. 60 i 61 oraz art. 64-67 nFinansePublU. Powołane przepisy ustawowe nie przewidują ich uzupełnienia o dodatkową regulację z uchwał prawa miejscowego. Wniosek dłużnika będzie załatwiany decyzją z Kodeksu postępowania administracyjnego, wydawaną odpowiednio przez wójta, starostę lub marszałka województwa z art. 64 i 61 nFinansePublU. Powyższą regulacją prawną objęte zostały również ulgi w zakresie należności z tytułu zwrotu dotacji udzielonej z budżetu JST, do udzielania których stosowano dotychczas zasady z art. 67a-67d OrdPU w związku z art. 146 i 180 sFinansePublU.

Istotnym novum jest objęcie trybem administracyjnym i decyzją  z KPA należności cywilnoprawnych budżetu JST z tytułu poręczeń i gwarancji. Powstają one w sytuacjach, gdy w wyniku udzielonego poręczenia (gwarancji) samorząd zobowiązany został zapłacić świadczenie wierzycielowi w zastępstwie za dłużnika, który nie wywiązał się ze zobowiązania. Dochodzenie od dłużnika zwrotu zapłaconej kwoty dokonywało się dotychczas w trybie egzekucji cywilnoprawnej. Można je było umorzyć stosując rozwiązania z uchwał z art. 43 ust. 2 sFinansePublU. Od 1.1.2010 r. do windykacji ww. należności cywilnoprawnych oraz należności publicznoprawnych objętych przepisem art. 60 nFinansePublU właściwą będzie egzekucja administracyjna z art. 66 nFinansePublU. Rozstrzyganie ewentualnego wniosku dłużnika o udzielenie ulgi będzie dokonywało się decyzją wójta, starosty lub marszałka województwa – wydawaną na zasadach na zasadach z art. 64 nFinansePublU.

 

1.3. Należności cywilnoprawne

Traktujące o ulgach w zapłacie należności cywilnoprawnych, nowe przepisy z art. 59 nFinansePublU, w znacznym zakresie modyfikują dotychczasową regulację z art. 43 sFinansePublU. Wprawdzie sama treść delegacji do stanowienia uchwał z art. 59 ust. 2 nFinansePublU, poza tym, że została zawężona do należności cywilnoprawnych, brzmi podobnie jak upoważnienie z dotychczasowego art. 43 ust. 2 sFinansePublU. Jednak nowa ustawa nieco inaczej określa podmioty, których należności mogą być objęte udzielaną ulgą. Nowością jest również to, że przepisem art. 59 ust. 2 nFinansePublU zobowiązano organ stanowiący każdej JST, aby w uchwale określał warunki dopuszczalności pomocy publicznej, na ewentualność sytuacji, w których udzielana ulga stanowiłaby pomoc publiczną w rozumieniu przepisów odrębnych.

 

2. Problem z ustaleniem zakresu podmiotowego należności obejmowanych uchwałą

Według art. 59 ust. 2 nFinansePublU każda uchwała organu stanowiącego JST winna regulować zasady udzielania ulg w zakresie cywilnoprawnych należności samorządu oraz  jednostek określanych mianem: „jednostki podległe samorządowi”. Jak wiadomo samorząd działa poprzez jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej (tj. jednostki i zakłady budżetowe) oraz poprzez zaliczane do sektora finansów publicznych samorządowe osoby prawne. Aktualnie są nimi instytucje kultury oraz samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SPZOZ). Ze względu na użycie przez ustawodawcę pojęcia „jednostki nadzorowane”, koniecznym staje się ustalenie zakresu podmiotowego uchwały z art. 59 ust. 2 nFinansePublU, czyli tego czyich należności, poza należnościami samorządu, taka uchwała będzie dotyczyła?

 

2.1. Należności samorządu i jednostek organizacyjnych samorządu

Według dotychczasowego brzmienia przepisu art. 43 sFinansePublU przedmiotem udzielanej ulgi mogły być należność samorządu i należności jednostek organizacyjnych tego samorządu. Wyspecyfikowanie w powyższym przepisie dwóch poniekąd kategorii podmiotów (tj. samorządu i jego jednostek organizacyjnych) miało przyczynę w problemach praktyki i orzecznictwa dotyczących zakresu podmiotowego uchwał z art. 34a. z poprzednio obowiązującej ustawy z 26.11.1998 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2003 r. Nr 15, poz. 148 ze zm.).

Powołany przepis art. 34a, w okresie od maja 1999 r. do końca 2005 r., obejmował (cyt.): „udzielanie ulg w zakresie wierzytelności jednostek organizacyjnych samorządu”. Co ważne, to fakt, że poprzedzający go przepis art. 34 ww. ustawy z 26.11.1998 r. dotyczył jednoznacznie należności występujących po stronie niemających osobowości prawnej państwowych jednostek budżetowych (w tym ich dochodów własnych), państwowych zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych oraz państwowych funduszy celowych. Okoliczność powyższa uzasadniała, aby w analogiczny sposób podchodzić do zakresu podmiotowego uchwał JST z art. 34a ustawy z 26.11.1998 r. Powszechnie przyjmowano, że uchwały JST do końca 2005 r. regulowały udzielanie ulg w zakresie należności tych jednostek organizacyjnych samorządu, które nie mają osobowości prawnej. Jednocześnie w praktyce samorządowej i w orzecznictwie organów nadzoru lat 1999-2005 powstały wątpliwości: czy w trybie uchwały prawa miejscowego z art. 34a ustawy z 26.11.1998 r. możliwym będzie udzielać ulg w zakresie należności nieksięgowanych w jednostce organizacyjnej samorządu ale księgowanych w „organie”, jak dajmy na to należność z pożyczki udzielonej z budżetu JST? (Zob. uchwała Kolegium RIO w Kielcach z 30.11.2005 r. – nr 72/2005 – opubl: Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych z 2006 r., nr 2, poz. 67, s. 137). W związku z powyższymi problemami interpretacyjnymi w kolejnym zapisie, tj. w dotychczasowym art. 43 sFinansePublU, posłużono się niejako podwójnym określeniem podmiotowym należności JST. Uchwały z lat 2006-2009 dotyczą zatem udzielania ulg obejmujących należności samorządu (jako organu), jak również należności samorządu umiejscowionych w samorządowych jednostkach budżetowych, samorządowych zakładach budżetowych i gospodarstwach pomocniczych.

 

2.2. Należności jednostek podległych samorządowi

O treściach obecnego przepisu art. 59 nFinansePublU, w którym mowa o należnościach jednostek podległych samorządowi, zaważyły nie tylko opisane powyżej względy historyczne. W pierwszym projekcie nowej ustawy o finansach publicznych (druk sejmowy nr 1181) zakładano, że uchwała organu stanowiącego JST dotyczyć będzie udzielania ulg w zakresie należności cywilnoprawnych samorządu i jego jednostek organizacyjnych. Zastosowane określenia nie odbiegały więc od treści art. 43 sFinansePublU. Tymczasem w ostatecznie przyjętej wersji działaniem uchwał JST z art. 59 nFinansePublU objęto należności cywilnoprawne samorządu i należności cywilnoprawne jednostek podległych samorządowi. Ustalenie znaczenia pojęcia „jednostka podległa samorządowi” nastręcza trudności. Ustawa w niektórych przepisach operuje wprawdzie pojęciami „jednostki podległe” lub „jednostki podległe i nadzorowane”, jednak ich punktem odniesienia jest bądź to podległość organowi wykonawczemu JST, bądź nadzór nad jednostką sprawowany ze strony organu wykonawczego JST.

Patrząc z kolei z punktu widzenia przepisów ustaw ustrojowych pojęcie „jednostki podległe samorządowi” nie wydaje się obejmować jednostek organizacyjnych działających niejako wewnątrz samorządu, czyli przewidzianych nową ustawą samorządowych jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych. Ich należności mieszczą się w pojęciu „należności samorządu”. Niewątpliwie z prawno-ustrojowego punktu widzenia jednostkami podległymi samorządowi i zarazem należącymi do sektora finansów publicznych są posiadające odrębną osobowość prawną samorządowe instytucje kultury i prowadzone przez samorząd samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SPZOZ). Gdyby w ten sposób interpretować pojęcie „jednostki podległe samorządowi”, to regulacja z uchwał z art. 59 ust. 2 nFinansePublU obejmowałaby udzielanie ulg w zakresie cywilnoprawnych należności dwóch rodzajów podmiotów: samorządowych jednostek budżetowych i zakładów budżetowych oraz posiadających osobowość prawną instytucji kultury i SPZOZ. Innymi słowy uchwały dotyczyłyby udzielania ulg w zakresie ogółu należności samorządu (osoby prawnej) obejmowanych ustaleniami finansowymi uchwały budżetowej JST, a także należności podległych samorządowi i zarazem odrębnych od niego instytucji kultury i SPZOZ.

 

2.3. Nowy problem dla praktyki samorządowej i orzecznictwa

Przeciw poglądowi o poszerzeniu zakresu podmiotowego uchwał JST o możliwe do udzielania ulgi z tytułu należności SPZOZ i należności instytucji kultury - przemawiają jedynie argumenty odwołujące się do zasady racjonalności ustawodawcy. W sektorze rządowym regulacja analogicznych spraw związanych z ulgami z tytułu należności cywilnoprawnych ogranicza się wyłącznie do ulgi w należnościach jednostek nieposiadających osobowości prawnej (art. 55-56 nFinansePublU). Ustawa nie reguluje udzielania ulg z tytułu należności jednostek sektora rządowego mających osobowość prawną.

Dodatkowym argumentem przeciwko słuszności poglądu o poszerzeniu zakresu podmiotowego uchwał z art. 59 ust. 2 nFinansePublU są wnioski z analizy zapisów z kolejnych po sobie ustaw o finansach publicznych. Dopiero wówczas do obrony staje się pogląd, że zakres podmiotowy ulg z art. 59 nFinansePublU nie odbiega od zakresu podmiotowego ulg z art. 43 sFinansePublU.

Ostateczne rozwiązanie dylematów, jakie powoduje przepis art. 59 nFinansePublU przyniesie przyszłe orzecznictwo organów nadzoru i sądów administracyjnych, które bądź to będzie usterkować niekompletność uchwał, bądź będzie kwestionować fakt objęcie uchwałą należności samorządowych instytucjach kultury i SPZOZ.

 

3. Warunki i tryb udzielenia ulgi stanowiącej pomoc publiczną

Zasadniczym przedmiotem regulacji prawnej w uchwale JST z art. 59 ust. 2 nFinansePublU, podobnie jak pod poprzednio obowiązującym art. 43 ust. 2 sFinansePublU, jest określenie zasad, sposobu i trybu udzielania ulg oraz wskazanie organów lub osób uprawnionych ich udzielania. Kluczową przesłanką przyznania ulgi nadal jest uznanie interesu dłużnika za słuszny lub uznanie ulgi za zgodną z interesem społecznym. Ulgi są uznaniowe, ponieważ właściwy organ każdorazowo i zarazem swobodnie ocenia słuszności interesu dłużnika lub zgodności ulgi z interesem społecznym.

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że dotychczasowy stan prawny wiążący w zakresie udzielania ulg nie składał się wyłącznie z przepisów art. 43 sFinansePublU i podejmowanych uchwały JST. Jeśli udzielana ulga stanowiła pomoc publiczną, to organ winien był dodatkowo uwzględniać równolegle stosowane przepisy wspólnotowego i krajowego prawa pomocy publicznej. Nowy przepis art. 59 ust. 2 nFinansePublU zobowiązuje organ stanowiący każdej JST, aby w uchwale określił warunki dopuszczalności udzielenia ulgi, jako pomocy publicznej.

 

3.1. Ogólne zasady udzielanie pomocy publicznej

Pomocą publiczną nie jest bynajmniej każdy przypadek przysporzenia przedsiębiorcy korzyści finansowej ze środków publicznych (lub kosztem środków publicznych). Jest nią jedynie takie wsparcie przedsiębiorcy, które w całości wypełnia cechy określone w art. 87 ust. 1 Traktatu założycielskiego Wspólnoty Europejskiej (tekst jednol.: Dz.Urz. U.E. C nr 325 z 24.12.2002 r., ze zm. – dalej: TWE).

Formą wsparcia przedsiębiorcy może być nie tylko dotacja, czy inny transfer pieniężny, ale również różnorakie przejawy zwolnienia go z obowiązku świadczenia na rzecz jednostki sektora publicznego. Kluczowym dla uznania za pomoc publiczną jest spełnienie przesłanki, gdy konkretne wsparcie przedsiębiorcy prowadzi lub potencjalnie może prowadzić do zachwiania konkurencji na rynkach między państwami UE. Stąd uzasadnienie dla szczególnego reżimu prawa pomocy publicznej.

Co do zasady, wsparcie finansowe przedsiębiorcy przez organy państwa, jeśli wypełniałoby cechy z art. 87 ust. 1 TWE, jest zabronione, za wyjątkiem pomocy dozwolonej w art. 35-37, art. 73-76, art. 86 i art. 87 ust. 2 i 3 TWE. Ogólnie rzecz ujmując, warunkiem dopuszczalności pomocy jest przeznaczenie przez przedsiębiorcę równowartości otrzymanego wsparcia na określone przepisami wspólnotowymi przedsięwzięcia (tzw. wydatki kwalifikowane).

Drugą i nie mniej istotną zasadą podstawową warunkującą udzielenie pomocy publicznej jest przewidziany w art. 88 ust. 3 TWE wymóg uzgadniania (notyfikacji) z Komisją (WE) każdej planowanej do udzielania pomocy publicznej. Wyjątkiem od obowiązku uzyskiwania zgody Komisji (WE) na pomoc udzielaną indywidualnemu przedsiębiorcy jest jej przeznaczenie na wydatki określone w stanowionych przez Komisję przepisach nazwanych zbiorczo mianem „wyłączeń blokowych”. Zwolnioną spod obowiązku notyfikacji jest również pomoc udzielana na zasadach de minimis.

Przeznaczenie zwolnionej od notyfikacji pomocy celowej – jako pomocy dopuszczonej wyłączeniami blokowymi - określają aktualnie:

• rozporządzenie Komisji (WE) Nr 800/2008 z 6.8.2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. art. 87 i 88 Traktatu - ogólne rozporządzenie o wyłączeniach blokowych (Dz.Urz. UE, seria L, nr 214, z 9.8.2008 r.);
• decyzja Komisji (WE) z 28.11.2005 r. w sprawie stosowania art. 86 ust. 2 TWE do pomocy państwa w formie rekompensaty z tytułu świadczonych usług publicznych, przyznawanej przedsiębiorcom zobowiązanym do zarządzania usługami świadczonymi w ogólnym interesie gospodarczym (Dz.Urz. UE, seria L, nr 312 z 29.11.2005 r.);
• rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1857/2006 1857/2006 z 15.12.2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy państwa dla małych i średnich przedsiębiorców prowadzących działalność związaną z wytwarzaniem produktów rolnych oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 70/2001 (Dz.Urz. seria L, nr 358, z dnia 16.12.2006 r.).

Zwolniona spod obowiązku notyfikacji Komisji (WE) jest tylko taka pomoc, w ramach której przedsiębiorca ponosi wydatki określone w ww. przepisach, a zarazem dochowuje dodatkowych warunków. Polegają one bądź to na częściowym udziale w finansowaniu przedsięwzięcia środków własnych przedsiębiorcy (tzw. intensywność pomocy), bądź na zachowaniu nowej inwestycji lub nowo utworzonych miejsc pracy przez określony okres czasu.

Z zasady pomoc publiczna powinna być „pomocą celową”, nakierowaną na powstanie określonych celów społecznych lub gospodarczych. Mimo to prawo wspólnotowe dopuszcza do udzielania pomocy, której nie towarzyszy wymóg jej przeznaczenia na konkretne przedsięwzięcia. Nazywa się ją mianem pomocy de minimis (pomocy bagatelnej). Prawo wspólnotowe limituje ją jedynie pod względem kwotowym i czasowym, w ten sposób, że nowa pomoc de minimis, wraz z pomocą otrzymaną dotychczas przez przedsiębiorcę w tym samym trybie, nie może przekroczyć określonego w prawie progu kwotowego liczonego  na przestrzeni trzech kolejnych lat.

Zasady i tryb udzielania pomocy de minimis, w zależności od profilu działalności gospodarczej przedsiębiorcy, określają:

• rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1998/2006 w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy de minimis (Dz.Urz. UE, seria L, nr 379 z 28.12.2006 r.);
• rozporządzenie Komisji (WE) NR 875/2007 z 24.7.2007 r. w sprawie stosowania art. 87 i art. 88 Traktatu (WE) w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis dla sektora rybołówstwa i zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1860/2004 1860/2004 (Dz.Urz. UE, seria L, Nr 193 z 25.7.2007 r.);
• rozporządzenie Komisji (WE) NR 1535/2007 1535/2007 z 20.12.2007 r. w sprawie stosowania art. 87 i art. 88 Traktatu (WE) w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz.Urz. UE, seria L, Nr  337, z 21.12.2007 r.).

Udzielenie pomocy z zastosowaniem przepisów o wyłączeniach blokowych lub w charakterze pomocy de minimis, zwalnia od obowiązku uzyskania na nią akceptacji ze strony Komisji (WE). Należy jednak podkreślić, że z ww. systemów pomocy nie może korzystać podmiot, którego sytuacja ekonomiczna wyczerpuje przesłanki „przedsiębiorcy znajdującego się w trudnościach”, w rozumieniu przepisów o pomocy na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorców.

 

3.2. Stosowanie polskich przepisów prawa pomocy publicznej

Przy udzielaniu pomocy publicznej, oprócz obowiązku przestrzegania przepisów wspólnotowych, należy również uwzględniać zasady proceduralne wynikające z ustawy z 30.4.2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404, ze zm. – dalej: PomPublU). Zwłaszcza istotnym jest obowiązek z art. 37 PomPublU sprowadzający się do wymogu uzyskiwania przez organ od przedsiębiorcy informacji i danych o pomocy dotychczas otrzymanej, celem ustalenia, czy nowa pomoc nie przekroczy progu intensywności pomocy dotychczas otrzymanej na to samo przedsięwzięcie. Niedostarczenie informacji uniemożliwia rozpoznanie wniosku przedsiębiorcy.

Powołana ustawa przewiduje również liczne obowiązki administracji sprowadzające się do konsultowania projektu przepisu prawnego, albo projektu decyzji lub umowy z Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) lub Ministrem Rolnictwa. Istotnymi są również uzupełniające ustawę przepisy wykonawcze, które między innymi określają zasady ustalania wartości wsparcia, gdy nie jest ono dotacją, a dajmy na to ulgą w postaci rozłożenia należności na raty. Rozporządzenia wykonawcze regulują także zakres danych i terminy opracowania sprawozdań o udzielonej pomocy publicznej. W sprawozdaniach organ JST winien ująć wszelkie rodzaje pomocy udzielonej za okres sprawozdawczy, w tym przypadki udzielenia stanowiących pomoc publiczną ulg w zakresie należności cywilnoprawnych.

 

3.3. Dotychczasowe zasady udzielania ulg stanowiących pomoc publiczną

Pod stanem prawnym wynikającym z art. 43 sFinansePublU, rozpatrywanie wniosków o udzielenie ulg stanowiących pomoc publiczną, winno się było dokonywać z uwzględnieniem zapisów uchwały prawa miejscowego z art. 43 ust. 2 sFinansePublU, a zarazem na warunkach wynikających z przepisów wspólnotowych i przepisów ustawy z 30.4.2004 r. Dotychczasowe uchwały w większości ograniczały się do wzmianki przypominającej niejako organowi, aby przy rozpatrywaniu wniosków kierował się również przepisami prawa pomocy publicznej. Do rzadkości należały takie uchwały, w których w sposób bezpośredni określano warunki dopuszczalności udzielenia ulgi, jako pomocy publicznej.

Stosującym je organom JST w uchwałach dozwalano zazwyczaj na udzielanie ulgi na zasadach pomocy de minimis. Tym samym uchwały nie stwarzały możliwości udzielenia ulgi warunkowanej poniesieniem przez przedsiębiorcę wydatków kwalifikowanych - właściwych dajmy na to dla pomocy regionalnej, pomocy na ochronę środowiska, pomocy na rozwój przedsiębiorczości kobiet, czy innej pomocy dopuszczonej ww. przepisami Komisji (WE) o wyłączeniach blokowych.

 

Tam gdzie w uchwale JST nie określano rodzaju dopuszczalnej pomocy publicznej inicjatywa wyboru rodzaju pomocy publicznej przenosiła się na stronę przedsiębiorcy. Wnioskując o ulgę przedsiębiorca mógł przedstawiać organowi JST propozycję jej udzielenia na zasadach z każdego z rodzajów pomocy celowej, bądź o na warunkach pomocy de minimis.

 

3.4. Udzielanie pomocy publicznej od 1.1.2010 r.

Konsekwencją powstającego z dniem 1.1.2010 r. obowiązku określania warunków dopuszczalności pomocy publicznej będzie konieczność poszerzenia treści dotychczasowych uchwał o warunki dopuszczalności pomocy publicznej ustalone przez organ stanowiący JST . Uchwalając uchwałę z art. 59 ust. 2 nFinansePublU organ stanowiący JST, określi ogólne zasady udzielania ulg, a także ureguluje zasady udzielania ulg stanowiących pomoc publiczną. Po pierwsze rzeczą organu stanowiącego będzie ustalenie rodzaju pomocy publicznej, z którym będą kojarzone ulgi. Możliwym jest przyjęcie rozwiązań właściwych więcej niż jednemu rodzajowi pomocy, np. wybór pomocy regionalnej i pomocy de minimis. Po drugie, adekwatnie do wybranego rodzaju pomocy, do tekstu opracowywanej uchwały należy odpowiednio recypować treści jednego z ww. rozporządzeń Komisji (WE) o wyłączeniach blokowych lub rozporządzeń o pomocy de minimis. tekście uchwały należy wybór pomocy celowej (np. regionalnej) oraz pomocy de minimis. Należy również zawrzeć odwołanie do art. 37 PomPublU, który określa, jakie dane mają towarzyszyć wnioskowi przedsiębiorcy o udzielenie pomocy.

Przy ustalaniu trybu i formy prawnej dla udzielanej pomocy innej niż pomoc de minimis, zasadnym jest przyjąć, że ulga będzie udzielana w wyniku zawarcia umowy z przedsiębiorcą. Ma to istotne znaczenie dla wyegzekwowania od przedsiębiorcy poniesienia wydatków kwalifikowanych, właściwych dla danego rodzaju pomocy publicznej. Nieponiesienie wydatków, podobnie jak niedochowanie innych warunków właściwych danemu rodzajowi pomocy będzie mogło skutkować rozwiązaniem umowy i windykacją należności wraz z odsetkami.

Z tego powodu, że każda uchwała z art. 59 ust. 2 nFinansePublU stanowi „program pomocowy” w rozumieniu prawa wspólnotowego, warunkiem jej podjęcia jest przedłożenie jej projektu do zaopiniowania Prezesowi UOKiK z art. 12 w związku z art. 2 pkt 7 PomPublU. Jeśli beneficjentem pomocy w postaci ulgi będą mogli być przedsiębiorcy rolni, projekt uchwały przed jego uchwaleniem wymagał będzie również opinii Ministra Rolnictwa. Jeśli regulacja uchwały w rozwiązaniach dotyczących pomocy publicznej ograniczy się do pomocy de minimis, wówczas projekt uchwały trzeba będzie jedynie przesłać (do wiadomości) Prezesowi UOKiK na zasadach z art. 7 ust. 3 PomPUblU.

Po ogłoszeniu uchwały w wojewódzkim dzienniku urzędowym i wejściu jej w życie, treść ostatecznie przyjętej uchwały, jako program pomocowy, należy przesłać Prezesowi UOKiK lub Ministrowi Rolnictwa, celem rejestracji

 

4. Regulacja dla okresu przejściowego

Nowe przepisy art. 59 nFinansePublU wchodzą w życie 1.1.2010 r., co wynika z art. 123 ustawy z 27.8.2009 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1241 – dalej: WprowPrzepisU).

Zgodnie z art. 115 WprowPrzepisU, do rozpoznania wniosków o udzielenie ulgi w zakresie niepodatkowych należności publicznoprawnych i należności z tytułu poręczeń i gwarancji (z art. 60 nFinansePublU) znajdują warunkowo zastosowanie przepisy art. 43 sFinansePublU i tam przewidziane uchwały. Natomiast wnioski o ulgi w zakresie ww. należności złożone po 31.12.2009 r. będą rozpoznawane na zasadach z art. 60 i 61 oraz art. 64-67 nFinansePublU.

Gdy idzie o rozpoznanie wniosków o udzielanie ulg w zakresie należności cywilnoprawnych JST i jednostek podległych to od 1.1.2010 r. dokonywać się ono będzie na zasadach z art. 59 nFinansePublU.

Z mocy przepisu art. 119 ust. 1 WprowPrzepisU, do końca 2010 r. warunkowo można stosować dotychczasowe uchwały z art. 43 ust. 2 sFinansePublU. Jednak ich stosowanie nie może rodzić kolizji z przepisami nowej ustawy o finansach publicznych. Niewątpliwie nie znajdą zastosowania do udzielania ulg w zakresie należności publicznoprawnych oraz należności z poręczeń i gwarancji z art. 60 nFinansePublU. Co do zasady, dotychczasowe uchwały nie powinny znajdować zastosowania do udzielania ulg stanowiących pomoc publiczną, gdyż działający od 1.1.2010 r. uzależnia ich udzielanie od określenia przez organ stanowiący JST rodzaju pomocy publicznej. W konsekwencji znajdą zastosowanie jedynie te uchwały z art. 43 ust. 2 sFinansePublU, w których określono rodzaj pomocy publicznej, jako pomoc celowej lub pomocy de minimis.

Okoliczności powyższe uzasadniają niezwłoczne przystąpienie do prac legislacyjnych i uchwalenie uchwał z art. 59 ust. 2 nFinansePublU, gdyż w większości samorządów, ich dotychczasowe uchwały nie określały dodatkowych zasad udzielania ulg, jako pomocy publicznej.