Sprawdź, jak nowa ustawa o finansach publicznych reguluje kwestie kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego – Biuletyn Finanse Publiczne

Nowa ustawa o finansach publicznych w miejsce dotychczas istniejącej kontroli finansowej wprowadza system kontroli zarządczej. Regulacje prawne dotyczące kontroli zarządczej są w zasadzie podobne do tych ujętych w dotychczasowej ustawie oraz Standardach Kontroli Finansowej przygotowanych przez Ministra Finansów. Zgodnie z art. 68 ustawy o finansach publicznych kontrola zarządcza stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy.

Celem kontroli zarządczej jest zapewnienie w szczególności:

• zgodności działalności z przepisami prawa oraz procedurami wewnętrznymi;
• skuteczności i efektywności działania;
• wiarygodności sprawozdań;
• ochrony zasobów;
• przestrzegania i promowania zasad etycznego postępowania;
• efektywności i skuteczności przepływu informacji;
• zarządzania ryzykiem.

Obecnie funkcjonujące procedury kontroli finansowej dotyczyły zagadnień wymienionych w punkach 1, 3 - 7. Nowością jest natomiast konieczność opracowania procedur dotyczących zapewnienia skuteczności i efektywności działania.

W zakresie audytu wewnętrznego najważniejsze zmiany dotyczą czterech kwestii:

• zakresu podmiotowego audytu wewnętrznego;
• powołania Komitetu Audytu;
• dostępu do zawodu audytora wewnętrznego;
• możliwości realizacji zadań audytowych przez podmioty zewnętrzne.

Ustawa istotnie ograniczyła liczbę jednostek, które obligatoryjnie będą musiały przeprowadzać audyt wewnętrzny. Zgodnie z art. 274 ustawy o finansach publicznych audyt wewnętrzny prowadzony będzie w:

• Kancelarii Prezesa Rady Ministrów;
• ministerstwach;
• urzędach wojewódzkich;
• izbach celnych;
• izbach skarbowych;
• Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, w tym w zarządzanych przez niego funduszach;
• Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, w tym w funduszach zarządzanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego;
• Narodowym Funduszu Zdrowia.

Do jednostek, w których obecnie audyt wewnętrzny jest prowadzony obligatoryjnie, a zgodnie z nową ustawą o finansach publicznych będzie musiał być prowadzony jedynie w sytuacji, gdy kwota dochodów lub wydatków przekroczyła wysokość 40.000.000 zł zalicza się między innymi:

• sądy powszechne,
• urzędy centralne,
• powszechne jednostki organizacyjne prokuratury,
• jednostki organizacyjne Służby Więziennej,
• regionalne izby obrachunkowe.

Nowa ustawa w systemie audytu wewnętrznego szczególne miejsce przyznaje nie tylko Ministrowi Finansów, który jak dotychczas będzie odpowiedzialny za koordynację audytu wewnętrznego, ale także ministrom kierującym poszczególnymi działami administracji rządowej. Ministrowie ci będą mogli podjąć decyzję o konieczności prowadzenia audytu wewnętrznego we wskazanych przez siebie jednostkach w ramach danego działu.

Minister kierujący działem powołuje także, w drodze zarządzenia, komitet audytu. Celem komitetu audytu jest doradztwo świadczone na rzecz ministra kierującego działem w zakresie zapewnienia funkcjonowania adekwatnej, skutecznej i efektywnej kontroli zarządczej oraz skutecznego audytu wewnętrznego. Do zadań komitetu audytu należy między innymi:

• sygnalizowanie istotnych ryzyk,
• sygnalizowanie istotnych słabości kontroli zarządczej oraz proponowanie jej usprawnień,
• wyznaczanie priorytetów do rocznych i strategicznych planów audytu wewnętrznego,
• monitorowanie efektywności pracy audytu wewnętrznego,
• wyrażenie zgody na rozwiązanie stosunku pracy oraz zmianę warunków pracy i pracy kierowników komórek audytu wewnętrznego.

Nowa ustawa znacznie ułatwia dostęp do zawodu audytora wewnętrznego. Obok dotychczasowych ścieżek dojścia do zawodu, audytorem wewnętrznym zostać może także osoba, która:

• ma uprawnienia biegłego rewidenta, lub
• dwuletnią praktykę w zakresie audytu wewnętrznego i legitymuje się dyplomem ukończenia studiów podyplomowych w zakresie audytu wewnętrznego, wydanym przez jednostkę organizacyjną, która w dniu wydania dyplomu była uprawniona, zgodnie z odrębnymi ustawami, do nadawania stopnia naukowego doktora nauk ekonomicznych lub prawnych.

Istotną nowością jest także wprowadzenie możliwości usługowego prowadzenia audytu wewnętrznego. W jednostkach, które audyt wewnętrzny będą musiały prowadzić ze względu na przekroczenie kwoty 40.000.000 zł dochodów lub wydatków i których dochody lub wydatki nie przekraczają 100.000.000 zł lub w których zatrudnienie nie przekracza 200 pracowników audyt wewnętrzny może być prowadzony przez podmiot zewnętrzny.

W jednostkach samorządu terytorialnego audyt wewnętrzny może być prowadzony w ramach zewnętrznej usługi, jeżeli ujęta w uchwale budżetowej jednostki samorządu terytorialnego kwota dochodów i przychodów oraz kwota wydatków i rozchodów jest niższa niż 100.000.000 zł.

Podstawa prawna:

• Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157 poz. 1240).
• Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. nr 157 poz. 1241).

dr Tomasz Strąk
w Katedrze Zarządzania Finansami Uniwersytetu Szczecińskiego,
radca ministra w Ministerstwie Sprawiedliwości