Jak poprawnie opodatkować usługę prawną zleconą przez sąd radcy prawnemu? – Biuletyn Finanse Publiczne

Radca prawny zatrudniony na podstawie umowy o pracę w kancelarii prawnej (nie prowadzi działalności gospodarczej), wykonuje usługę zleconą przez sąd - zastępstwo prawne na zasadzie pomocy udzielonej z urzędu. Sąd w wyroku przyznał radcy prawnemu określoną kwotę tytułem wynagrodzenia powiększoną o 22% VAT. W związku z tym mam pytanie - czy radca prawny, wykonując usługę prawną opodatkowaną VAT, powinien złożyć do urzędu skarbowego zgłoszenie rejestracyjne i następnie wystawić fakturę VAT, czy też można (należy) rozliczyć go w inny sposób? Radca prawny odmówił wystawienia faktury VAT, argumentując ten fakt tym, że nie prowadzi działalności gospodarczej, i zażądał wypłacenia mu za wykonaną usługę kwoty netto (bez VAT). Czy usługa prawna wykonywana przez radcę prawnego, który nie prowadzi działalności gospodarczej, podlega VAT?

Wykonana przez radcę prawnego na zlecenie sądu usługa prawna zastępstwa prawnego nie podlega opodatkowaniu VAT.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2007 r. (sygn. akt I FSK 603/06, niepubl.): warunkiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest spełnienie dwóch przesłanek łącznie:

• po pierwsze - dana czynność ujęta jest w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług,
• po drugie - czynność wykonana była przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem był podatnikiem VAT .

Mając to na uwadze, pragnę wyjaśnić, że podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności (art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, dalej: ustawa o VAT). Działalność gospodarcza w rozumieniu VAT obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy (art. 15 ust. 2 ustawy o VAT).

W przedstawionej sytuacji radca prawny jest zatrudniony na umowę o pracę i nie prowadzi zarejestrowanej działalności gospodarczej. Z okoliczności towarzyszących wykonaniu usługi prawnej nie wynika również, aby jednorazowemu wykonaniu tej usługi towarzyszył zamiar świadczenia usług prawnych w sposób częstotliwy. Prowadzi to do wniosku, że radca prawny z tytułu wykonania usługi prawnej zleconej przez sąd nie jest podatnikiem podatku VAT, a więc nie jest spełniony drugi z wymienionych na wstępie warunków. W konsekwencji wykonana przez radcę prawnego usługa prawna nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem (słusznie zatem radca prawny odmówił wystawienie faktury). Jej wykonanie nie oznacza również dla radcy prawnego obowiązku złożenia zgłoszenia rejestracyjnego VAT.

Podatku VAT nie trzeba (ani nie można) w przedstawionej sytuacji rozliczać w żaden inny sposób (gdyż - jak zostało wskazane - wykonanie usługi prawnej, o której mowa, nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem). Przyznane radcy prawnemu przez sąd wynagrodzenie netto (bez kwoty powiększającej wynagrodzenie o podatek VAT) stanowi po prostu dla radcy prawnego przychód z działalności wykonywanej osobiście, o którym mowa w art. 13 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Od przychodu tego sąd - jako płatnik - zobowiązany jest na zasadach ogólnych pobrać zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych.

Podstawa prawna:

• Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).
• Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Tomasz Krywan
doradca podatkowy