Recenzja „Rachunkowość w jednostkach sektora finansów publicznych”, pod red. T. Kiziukiewicz, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2006 – Biuletyn Finanse Publiczne

Recenzowana książka jest aktualizacją wydania z 2004 roku i uwzględnia stan prawny na dzień 1 stycznia 2006 r. Aktualizacja stała się niezbędna z uwagi na nową ustawę o finansach publicznych z dnia 30 czerwca 2005 r. Rachunkowość w jednostkach sektora finansów publicznych jest tematyką, która ma niewiele pozycji literaturowych. Niektóre z nich ograniczają się wyłącznie do jednostek samorządu terytorialnego lub jednostek budżetowych. Kompleksowe ujęcie rachunkowości dla jednostek samorządowych, jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych jest nowatorskim rozwiązaniem.

Książka liczy 518 stron i składa się z siedmiu rozdziałów. Autorami poszczególnych rozdziałów są:

W rozdziale pierwszym wyjaśniono istotę i strukturę budżetu oraz zasady budżetowania. Omówiono formy organizacyjne jednostek sektora finansów publicznych, klasyfikację budżetową, gospodarkę finansową oraz zasady odpowiedzialności za naruszenia dyscypliny finansów publicznych.

Rozdział drugi prezentuje rachunkowość jako system informacji ekonomicznej, specyfikę rachunkowości podmiotów sektora finansów publicznych na tle ustawy o rachunkowości i rozporządzenia Ministra Finansów z 18 grudnia 2001 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych jednostek sektora finansów publicznych (Dz. U. z 2001 r., Nr 153, poz. 1752 z późn. zm.). W rozdziale tym wyjaśniono podstawowe specyficzne pojęcia dochodu i wydatku, przychodu i kosztu, metody budżetowania brutto i netto. Omówiono również strukturę majątku i źródeł jego pochodzenia w sektorze finansów publicznych, organizację rachunkowości jednostek sektora finansów publicznych oraz rolę głównego księgowego.

Rachunkowość budżetów jednostek samorządu terytorialnego jest treścią trzeciego rozdziału. Szczegółowo omówiono plan kont rachunkowości budżetów, ewidencję dochodów i wydatków budżetowych i związaną z tym ewidencję środków pieniężnych, kredytów i pożyczek. Przedstawiono również sposób ustalania wyniku wykonania budżetu. Osobny punkt przeznaczono na omówienie ewidencji dochodów i wydatków gminnych jednostek budżetowych, jako podstawowych organów samorządu terytorialnego. Podkreślono, że w małych i średnich jednostkach samorządu terytorialnego rachunek budżetu pełni również funkcje przypisane rachunkowi bieżącemu urzędu. W większych jednostkach w urzędzie, jako w jednostce budżetowej, stosuje się rachunek jednostki budżetowej do ewidencji wydatków, a ewidencję dochodu prowadzi się za pośrednictwem rachunku budżetu.

W rozdziale czwartym zaprezentowano strukturę planu kont jednostek sektora finansów publicznych, a następnie szczegółowo omówiono specyfikę ewidencji w poszczególnych formach organizacyjnych gospodarki budżetowej tj. jednostkach budżetowych, gospodarstwach pomocniczych i zakładach budżetowych. W rozdziale tym uwzględniono zmiany w rozporządzeniu Ministra Finansów z 18 grudnia 2001 r. w zakresie funduszy pomocowych, rachunku dochodów własnych i kont pozabilansowych.

Rozdział piąty jest szeroką prezentacją zasad wyceny i ewidencji wybranych zagadnień rachunkowości jednostek sektora finansów publicznych. Omówiono zasady ewidencji majątku trwałego, rzeczowego majątku obrotowego, rozrachunków, środków pieniężnych, funduszy, przychodów i kosztów oraz sposób ustalania wyniku finansowego.

Wybrane zagadnienia są ilustrowane schematami i przykładami. Przykłady dotyczą problemów bardzo praktycznych i są dobrze dopasowane do potrzeb pracowników działów finansowo-księgowych.

W podręcznikach z rachunkowości sektora finansów publicznych rzadko występuje tematyka rachunkowości organów podatkowych w urzędach gminy i urzędach skarbowych, która jest treścią rozdziału szóstego. W rozdziale tym zaprezentowano ewidencję podatkową w urzędach gminy i urzędach skarbowych, omawiając rodzaje podatków płaconych do urzędów gminy i urzędów skarbowych, zasady ich naliczania płatności i ewidencji. Gminy posiadają udziały w podatkach dochodowych stanowiących dochód budżetu państwa, zaprezentowano więc sposób rozliczania tych udziałów i ich ewidencję w jednostce samorządu terytorialnego.

Nieodzownym elementem rachunkowości jednostek sektora finansów publicznych jest sprawozdawczość finansowa i budżetowa. Sprawozdawczość finansowa była ograniczona do bilansu (jednostkowego, zbiorczego, łącznego i skonsolidowanego). Sprawozdawczość budżetowa jest sporządzana za okresy miesięczne, kwartalne, półroczne i roczne.

W rozdziale siódmym zaprezentowano rodzaje sprawozdań budżetowych, podając w formie tabelarycznej regulacje prawne dotyczące sprawozdawczości, podmioty sporządzające sprawozdania budżetowe i rodzaje sporządzanych przez nie sprawozdań, sprawozdania budżetowe miesięczne, kwartalne, półroczne i roczne budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Przedstawiono również układ bilansów: z wykonania budżetu państwa lub budżetu jednostek samorządu terytorialnego, bilans jednostki budżetowej, zakładu budżetowego i gospodarstwa pomocniczego i bilans skonsolidowany jednostki samorządu terytorialnego.

Książka jest dobrym materiałem dydaktycznym, ponieważ każdy rozdział rozpoczyna krótkie streszczenie zawartych w nim zagadnień, a kończy podsumowanie najważniejszych problemów. W treści książki, oprócz wykładu teoretycznego, zamieszczono przykłady rozwiązane oraz zadania do samodzielnego rozwiązania. Książkę można polecać studentom studiów dziennych, zaocznych i podyplomowych oraz praktykom pragnącym uzupełnić lub poszerzyć wiedzę na temat rachunkowości w jednostkach sektora finansów publicznych. Opracowanie może być również wykorzystane na kursach dla pracowników służb finansowo-księgowych jednostek sektora finansów publicznych. Pominięcie rachunkowości budżetu państwa oraz rachunkowości placówek nie umniejsza walorów książki, zwłaszcza że tą tematyką interesują się nieliczni czytelnicy.

Stosownie do nowej ustawy o finansach publicznych z 30 czerwca 2005 r., obowiązującej od 1 stycznia 2006 r., Ministerstwo Finansów wydało w trakcie 2006 r. kilka nowych rozporządzeń Z pewnością w stosunkowo szybkim czasie Autorzy przygotują kolejne III wydanie tego wartościowego opracowania.