Budownictwo sportowe w gminie - możliwości i uwarunkowania – Biuletyn Finanse Publiczne

"Sport ma istotne znaczenie w życiu człowieka. Bez nowoczesnej bazy sportowo-rekreacyjnej nie jest możliwe upowszechnienie sportu i uzyskanie sukcesu sportowego". Tezy te zawarte w "Strategii Rozwoju Sportu do Roku 2015" opracowanej przez Ministerstwo Sportu są podstawą do zaprogramowania zadań takich, jak: budowa sali sportowej w każdej gminie i pływalni w każdym powiecie oraz budowa kilkuset ogólnodostępnych wielofunkcyjnych boisk sportowych dla dzieci i młodzieży ze sztuczną nawierzchnią trawiastą.

Statystyki mówią, że na jedną salę sportową w Polsce przypada około 100 tys. osób, podczas gdy w Szwecji 24 tys., we Włoszech 28 tys., a Szwajcarii 13 tys. Jest więc jeszcze dużo do zrobienia. Tym bardziej, że uprawianie sportu stało się popularne, a nawet modne, bowiem sport i rekreacja to najlepsza profilaktyka zdrowotna. Szacuje się, że aby sprostać potrzebom rozwijającego się społeczeństwa i wyrównać dysproporcje dzielące nas od trochę bogatszych państw, osiągających lepsze wyniki w sporcie, o dłuższym okresie życia mieszkańców, należy wybudować w najbliższych latach min. 3 tysiące sal sportowych i około 500 pływalni i 50 krytych lodowisk, a także 10 tys. boisk o sztucznej nawierzchni, najlepiej trawiastej z instalacją mrożeniową na lodowisko w zimie.

Inicjatorem i inwestorem budowy obiektów sportowych są i będą samorządy, zwłaszcza gminne. Do tej pory gminy mogły liczyć na dofinansowanie ze środków totalizatora sportowego w wysokości do 33 % kosztów. Wyjątek - gminy o wysokim bezrobociu i niskich dochodach, lub nie mające żadnej sali - te mogą liczyć na dofinansowanie w wysokości do 60 %. Gminy muszą jednak wiedzieć, że pomimo starań nie wszystkie otrzymają to wsparcie. Wielkość środków totalizatora jest wprost proporcjonalna do liczby grających, a więc liczby zakładów zawieranych na gry liczbowe. Można oszacować, że średnio jest to około 300-350 mln zł rocznie w skali kraju. Te środki dzielone są na województwa. Przy podziale uwzględnia się liczbę mieszkańców każdego województwa, istniejącą bazę sportową, poziom sportu itp. Aby biedniejsze województwa nie były poszkodowane, stosuje się korzystniejszy dla nich przelicznik. Wojewódzkie sejmiki co roku mają więc do dyspozycji określoną kwotę, którą mogą przeznaczyć na inwestycje sportowe. Na tej podstawie ustalają plan inwestycyjny. To na szczeblu wojewódzkim zapadają decyzje, ile i która gmina dostanie, i na jaki obiekt sportowy. Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej polityka regionalna państwa realizowana jest przy znacznym udziale europejskich funduszy strukturalnych. Jednym z sześciu programów operacyjnych realizujących założenia Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004-2006, przyjętym przez Komisję Europejską, jest Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR). Jego celem strategicznym jest przede wszystkim tworzenie warunków wzrostu konkurencyjności regionów. Program adresowany jest głównie do samorządów. Dofinansowanie z funduszy europejskich może wynosić maksymalnie 75% kwalifikującego się kosztu, a w przypadku, gdy inwestycje infrastrukturalne generują znaczny zysk, do 50%. Działanie to dobiega końca. Aby skorzystać ze środków przewidzianych na lata 2007-2013, a będą to znacznie wyższe kwoty, gminy muszą bardzo dobrze przygotować cały proces inwestycyjny i zaplanować środki finansowe, aby zaplanowane obiekty znalazły się w Regionalnych Programach Operacyjnych. Należy opracować studium wykonalności inwestycji, założenia projektowe określające program obiektu, jego funkcję i koszt. (hala sportowa, basen, lodowisko-boisko, boiska do gier zespołowych, stadion lekkoatletyczny, ścieżka rowerowa, terenowe urządzenia sportowe itp.) Niezmiernie ważne jest określenie okresu realizacji przedsięwzięcia. Wymiary poszczególnych elementów danego obiektu są określone w wytycznych do projektowania oraz w międzynarodowych przepisach federacji sportowych. Oczywiście konieczne jest sporządzenie tzw. biznesplanu. Pamiętać należy również o przygotowaniu przetargu zgodnie z nowymi przepisami. Znaczny udział środków z Unii Europejskiej pozwala na kompleksową realizację inwestycji. Zadanie nie powinno się ograniczać do obiektów kubaturowych, lecz także uwzględniać inne niezbędne elementy, takie jak: boiska, korty, oświetlenie, małą architekturę, parkingi, ogrodzenie itp. Dobre przygotowanie inwestycji jest podstawą do uzyskania i rozliczenia środków z Unii Europejskiej. Ważnym czynnikiem rozwoju sportu w Polsce byłoby opracowanie modelowych rozwiązań technicznych miejskich, gminnych, osiedlowych ośrodków sportu i rekreacji. Niezależnie jednak od ewentualnych modeli, uniwersalnymi obiektami sportowymi będą: hala (sala) sportowa, pływalnia i lodowisko, a na otwartej przestrzeni: boiska do piłki nożnej (30 x 50m), siatkówki plażowe, koszykówki oraz korty tenisowe. W piłkę ręczną i klasyczną siatkówkę na otwartym terenie już się nie gra, a mimo to projektanci proponują boiska do tych gier. W zależności od stanu posiadania środków i potrzeb, gminy mogą realizować obiekty według następującej propozycji.

Sala - to obiekt nr 1 w każdej gminie

Najbardziej uniwersalnymi obiektami są hale sportowe o wymiarach areny boiska brutto 24m x 44m, zaś wysokość netto (od podłogi do konstrukcji dolnej dachu) powinna wynosić min. 12,5m, jeśli w hali przewiduje się rozgrywki piłki siatkowej na poziomie mistrzowskim, lub 8m dla koszykówki, tenisa, piłki ręcznej i siatkowej (zawody krajowe). Hala sportowa winna posiadać trybuny dla widzów i niezbędne zaplecze socjalno-magazynowe. Jako obiekty przyszkolne oraz wolnostojące w mniejszych miejscowościach realizuje się sale sportowe, w których dopuszcza się wymiary areny boiska brutto 36m x 19m i wysokość nad podłogą min. 7m. Realizacja mniejszych obiektów sportowych uniemożliwia praktycznie organizację wyczynowych zawodów sportowych. Mogą być to sale jedynie dla celów rekreacyjnych i zajęć wychowania fizycznego w szkole.

Pływalnia, to obiekt nr 2

Warto wspomnieć o kilku materiałach. Niecki ze specjalnej blachy nierdzewnej lub w tradycyjnej technologii żelbetowej obłożone płytkami ceramicznymi o nasiąkliwości "0" albo wykładzinami z tworzywa sztucznego. Teren wokół niecki z płytek antypoślizgowych, a ciągi komunikacyjne, szatnie i inne pomieszczenia ze względu na wilgoć wyłożone płytkami ceramicznymi lub wykładzinami z PCV.

Kryte lodowisko (boisko wielofunkcyjne)

Kryte, a w zasadzie przykryte lodowisko, bo może być bez bocznych ścian, jest bardzo przydatnym wielofunkcyjnym obiektem sportowym. W okresie październik - marzec służyć może jako lodowisko, ślizgawka itp. a w okresie wiosenno-letnim jako kryte boisko do gier zespołowych i imprez rekreacyjnych. Ułożenie sztucznej trawy czy wykładziny pozwoli na rozgrywki piłkarskie, hokej na trawie, tenis itp., a rozkładana podłoga umożliwi grę w koszykówkę, siatkówkę, piłkę ręczną itd. Podstawowe wymiary areny 30,0 m x 60,0 m, zaś wysokość 7-8 m (nad areną). Dopuszcza się mniejsze wymiary to jest np. 28,0 m x 54,0 m. Obiekt wymaga zaplecza sanitarno-magazynowego i dobrego oświetlenia. Dostępne dziś technologie, kontenerowe agregaty, przenośna instalacja mrożąca itd. dają możliwość aranżacji lodowisk i ślizgawek w dawnych halach fabrycznych i magazynowych przy niewielkiej adaptacji i niskich kosztach.

Boiska otwarte

Warunki klimatyczne w naszym kraju; długa zima, wiosenne roztopy, częste deszcze, poważnie utrudniają korzystanie z boisk piłkarskich z naturalną trawą. Przeobrażają się one na wiosnę w błotne grzęzawiska, co utrudnia w ciągu roku utrzymanie nawierzchni trawiastej, dlatego coraz częściej stosuje się sztuczne nawierzchnie, w tym trawy. Mówiąc o finansowaniu budownictwa sportowego należy zaznaczy, że istotnym, perspektywicznym czynnikiem rozszerzającym zakres tego finansowania przy wykorzystaniu funduszy z Unii Europejskich jest Partnerstwo Publiczno-Prywatne (PPP). Stwarza ono możliwość realizacji wspólnych przedsięwzięć przez samorządy lokalne i inwestorów prywatnych. Taka wspólna inwestycja gwarantuje właściwe wykorzystanie i utrzymanie obiektu sportowego. Sprawdzać się to będzie w takich obiektach, jak kompleksy kortów tenisowych, miniaquaparki, lodowiska (ślizgawki), sale do piłki nożnej w większych aglomeracjach, kręgielnie, siłownie i kluby fitness. Dzięki dużej aktywności samorządów lokalnych wspieranych dofinansowaniem ze środków Unii Europejskiej istnieje szansa zrealizowania wielu nowych obiektów. I tu pojawia się problem właściwego zaprojektowania i wykonawstwa. Obiekty sportowe to niejednokrotnie jedyne budowy w gminie czy powiecie. Realizują je firmy, które nigdy przedtem tego nie robiły. Projekty opracowują nieprzygotowani projektanci. Powstają wręcz budowlane buble. Sprzyja temu zarówno ustawa o zamówieniach publicznych określająca cenę jako jedyny wymóg, jak i brak doświadczonych kadr odpowiedzialnych za realizację inwestycji w organach samorządowych. Rezygnacja z nadzoru państwowego w imię działań "wolnego rynku" dopełnia szalę marnotrawstwa. Często zdarza się tak, że w sąsiadujących ze sobą gminach buduje się hale o zbliżonym standardzie i kubaturze, z których jedna jest dwa razy droższa od drugiej. Główne elementy obiektów sportowych wymagające szczególnego zainteresowania

Podłoga - wymagania techniczne dot. podłóg sportowych Wymagania zakładają, że podłoga sportowa jest istotną częścią hali sportowej i spełnia funkcje sportowe, istotne zadania funkcji ochronnej, określone kryteria, które wynikają z jej własności technicznej. Z powodu swojej funkcji ochronnej jest obciążana mechanicznie tylko w ograniczonym zakresie (obciążenia od ciężarów stojących, spadających i toczących się). Wybór podłogi sportowej. Przy wyborze rodzaju podłogi w hali sportowej należy uwzględnić wszystkie przypadki użytkowania. W halach sportowych uniwersalnych należy wybrać podłogę z powłoką wierzchnią o odpowiednio większej odporności na obciążenia punktowe (krzesła, stoły, podesty itp.). Podłoga sportowa musi być zaprojektowana i wykonana w ten sposób, by nie zagrażała higienie i zdrowiu użytkowników, w szczególności poprzez uwalnianie się szkodliwych substancji. Powłoka wierzchnia i oznakowanie pola gier. Powłoka wierzchnia musi być matowa. Współczynnik tarcia i poślizgu powłoki wierzchniej musi odpowiadać parametrom. Kolor powłoki wierzchniej nie powinien wpływać na rozpoznawanie oznakowania pola gier. Rozładowania elektrostatyczne nie mogą objawiać się w nieprzyjemny sposób. Wykładziny podłogowe muszą odpowiadać normom dla wykładzin. Przy linoleum powinna być stosowana grubość nie mniej niż 3,2 mm.

Brak kompetencji i zrozumienia istoty sportu wśród inwestorów i wykonawców powoduje to, że najważniejszy w hali element - podłoga, na której się gra (ściany i dach służą do zabezpieczenia przed zimnem, śniegiem i deszczem) realizowana jest na końcu i zwykle brak jest na nią środków, więc szuka się najtańszego, to znaczy najgorszego, rozwiązania. Niektórzy inwestorzy wyodrębniają podłogę i wyposażenie z generalnego wykonawstwa i organizują odrębne przetargi. Jest to najgorsze, co może być, bo cena w realizacji podłogi sportowej to rzecz drugorzędna.

Zdarza się, że dla obniżenia ceny produktu polscy dealerzy renomowanych firm zachodnich wykorzystują do konstrukcji materiały krajowe, lecz posługują się dokumentami zagranicznymi, które sporządzone są dla oryginalnych systemów. "Podróbki" te wykorzystywane w nieuczciwej konkurencji niejednokrotnie są przedmiotem korupcji. Nadużywa się zbyt często rekomendacji międzynarodowych federacji sportowych jako wymogu w specyfikacji przetargowej. Jest to wymóg w zasadzie bez znaczenia, gdyż certyfikaty rekomendacyjne dostają ci producenci, którzy płacą najwięcej w danej chwili, a co dwa, trzy lata to się zmienia. Tymczasem praktycznie homologacje na podłogi i wyposażenie (np. kosze, sprzęt do siatkówki) sprawdza się rzadko i wyłącznie w obiektach dopuszczonych do organizacji mistrzostw Europy, świata czy olimpiady. Dlatego też nie należy wyodrębniać zadania instalacji podłogi sportowej z budowy obiektu lub remontu hali (sali) połączonej z wymianą podłogi i wspólnie z generalnym wykonawcą robót wybrać najlepsze rozwiązanie drogą przeglądu ofert. Niezbędny jest także nadzór w trakcie montażu podłogi, aby uniknąć w przyszłości przykrych niespodzianek. Istotnymi elementami są także: wentylacja i ogrzewanie w zamkniętych obiektach sportowych oraz oświetlenie i bezpieczna ewakuacja w każdego typu obiektach.

Uwagi końcowe

Każdy gospodarz miasta, czy gminy chciałby wybudować piękny i funkcjonalny obiekt sportowy. Wybudować to jedno, a utrzymać i właściwie eksploatować to drugie. Niejednokrotnie, po przecięciu wstęgi i początkowym zachwycie przychodzi codzienna rzeczywistość i wynikające z niej problemy. Poważnym mankamentem, zbyt często powtarzającym się, jest niewłaściwe użytkowanie hal i krytych pływalni. "Oszczędnościowe" wyłączanie wentylacji i ogrzewania powoduje zawilgocenie ścian, gnicie i wypaczanie się podłogi oraz przyspieszone zużywanie się sprzętu sportowego. Niechęć stosowania właściwych środków do konserwacji pogłębia ten stan. Kilka ostatnich lat doświadczeń pozwala stwierdzić, że nastąpiła wyraźna poprawa w projektowaniu i wykonawstwie obiektów sportowych. Wprowadzane są nowe rozwiązania i technologie. Należy jednak poszukiwać rozwiązań prostych, funkcjonalnych i tanich, unikając nieodpowiednich materiałów zastępczych i nieuzasadnionych oszczędności. W perspektywie nowe rozdanie funduszy UE na lata 2007-2013 ze znacznie większymi środkami daje ogromną szansę dobrego przygotowania się do ich wykorzystania. Regionalne Programy Operacyjne uwzględniają środki na budowę i modernizację obiektów sportowych i rekreacyjnych - należy po nie sięgnąć. Przed samorządami, projektantami i wykonawcami pojawia się więc ogromna szansa. Życzę, aby ją wykorzystać.