Krajowe standardy audytu wewnętrznego – Biuletyn Finanse Publiczne

Pytanie: Czy krajowe standardy audytu wewnętrznego, które były ogłoszone w Komunikacie Nr 2/2003 Ministra Finansów, są jeszcze aktualne i wykorzystywane w pracy audytorów?

Odpowiedź: Pierwsze krajowe standardy audytu wewnętrznego zostały opublikowane w formie Komunikatu Ministra Finansów Nr 2/KF/2003 z  30.1.2003 r. w sprawie ogłoszenia Standardów audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych (Dz.Urz. MF Nr 3, poz. 14).

Celem krajowych standardów audytu wewnętrznego było zapewnienie odpowiedniej jakości audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych (JSFP). Zostały one przygotowane z uwzględnieniem przede wszystkim polskich przepisów w  sprawie audytu wewnętrznego i ówczesnych uwarunkowań środowiskowych. Oczywiście częściowo skorzystano także z powszechnie uznawanych Standardów Profesjonalnej Praktyki Audytu Wewnętrznego opracowanych przez Instytut Audytorów Wewnętrznych (IIA).

W miarę ugruntowania systemu audytu wewnętrznego Minister Finansów na podstawie art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 30.6.2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr  249, poz. 2104 ze zm.) w Komunikacie Nr 11 z dnia 26.6.2006 r. w sprawie Standardów audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych określił „Międzynarodowe standardy profesjonalnej praktyki audytu wewnętrznego”, opracowane przez The Institute of Internal Auditors (IIA), jako „Standardy audytu wewnętrznego obowiązujące w jednostkach sektora finansów publicznych”. Standardy zawodowe audytu wewnętrznego, stworzone przez IIA, zostały formalnie uznane w świecie za standardy międzynarodowe oraz traktowane w wielu krajach jako wzorzec przy tworzeniu własnych narodowych regulacji prawnych w tym zakresie. Standardy te są powszechnie stosowanie w krajach UE i na świecie, chociaż często nie stanowią przepisów prawa powszechnego.

Należy zauważyć, że Komunikat Nr 11 Ministra Finansów jest nowym aktem prawnym, wydanym na podstawie delegacji ustawowej, który w sposób odmienny reguluje istniejący już obszar. Zatem standardy wydane w ramach Komunikatu Nr 2/2003 nie powinny być uważane za aktualne. Podkreślenia wymaga fakt, że w wytycznych do  samooceny audytu wewnętrznego w JSFP, opracowanych przez Ministra Finansów, zaznaczono, że obecnie obowiązujące standardy zastąpiły standardy z 30.1.2003 r.

Również w świetle zmian, jakie nastąpiły w sferze audytu wewnętrznego w JSFP, trudno byłoby uznać, że polskie standardy z 2003 r. są nadal aktualne. W  obecnie obowiązującej wersji standardów audytu opracowanych przez IIA, które od  lipca 2006 roku obowiązują audytorów w JSFP, odzwierciedlono nowoczesne podejście do systemu audytu i roli audytora wewnętrznego.

W ramach takiego podejścia funkcje audytu wewnętrznego scharakteryzowano jako działalność o charakterze zapewniającym i doradczym, noszącą atrybuty niezależności i obiektywności. Podstawowym celem audytu jest wniesienie do  organizacji wartości dodanej i usprawnienie jej funkcjonowania, zatem rola audytora wewnętrznego powinna być spostrzegana jako konsultacyjna i wspierająca reformatorskie przemiany w organizacji.

Ocena organizacji na dany dzień, dokonywana przez audytorów, przestała być wystarczająca dla kierownictwa, gdyż informacja taka bardzo szybko staje się nieaktualna i mało przydatna dla procesu zarządzania. W świetle nowych standardów weryfikacja i rewizja zdarzeń przeszłych musi być uzupełniona prognozowaniem przyszłości.

Tradycyjne podejście do badań audytorskich zostało zrewidowane i zmienione, a  obok usług zgodności prawno-proceduralnej pojawiło się racjonalne prognozowanie ryzyka, stanowiące niezbędną informację dla profesjonalnego procesu zarządzania. Dzięki takiemu podejściu kierownictwo jednostki może oczekiwać od  audytora dostarczania możliwie aktualnych informacji o charakterze jakościowym, upewniającym przyszłe działania. Kreują one wartość dodaną dla JSFP poprzez kształtowanie pewności i zaufania, określanych często jako miękkie elementy organizacji. Polskie standardy z 2003 r. nie przystają już do nowoczesnej koncepcji roli audytu w zarządzaniu jednostką, zatem musiały być zastąpione.

Jest także wątpliwe wykorzystywanie obecnie przez audytorów polskich standardów. Międzynarodowe standardy profesjonalnej praktyki audytu wewnętrznego określają m.in. podstawy do oceny działalności audytu wewnętrznego. Zgodnie ze standardami mamy do czynienia z ocenami wewnętrznymi i  zewnętrznymi. W celu prawidłowego dokonania oceny wewnętrznej Minister Finansów sporządził wytyczne do samooceny audytu wewnętrznego, które w pełni wykorzystują standardy profesjonalnej praktyki audytu wewnętrznego. Standardami tymi posługują się także audytorzy zewnętrzni, którzy z ramienia Komisji Europejskiej oceniają kontrolę zarządczą u beneficjentów, a także system audytu wewnętrznego w Polsce. Zatem kierowanie się przez audytora wewnętrznego standardami z 2003 r. może być niewystarczające i ryzykowne.