Budowa kanalizacji przez gminę - wpłaty przez mieszkańców – Biuletyn Finanse Publiczne

Pytanie: Gmina realizuje budowę kanalizacji. Celem kompleksowego wykonania zadania i uzyskania efektów ekologicznych. W kosztach zostały ujęte przyłącza do odbiorców indywidualnych. Gmina spisała  stosowne umowy z odbiorcami celem wpłaty na  budowę  kanalizacji. Czy jest to prawidłowe? Jaką zastosować klasyfikację budżetową? Czy jeżeli będzie to dotyczyć osoby prowadzącej działalność gospodarczą, czy można wystawiać faktury? A jeżeli tak, to na jakiej podstawie (uważam to za mało możliwe)? Czy można praktykować w gminie dobrowolne wpłaty na rzecz np. budowy drogi gminnej, wodociągów itp.?

Odpowiedź: Zgodnie z przepisami art. 5 ust. 2 ustawy z 7.6.2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków  (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858) jeśli umowa o zaopatrzenie w  wodę lub odprowadzenie ścieków nie stanowi inaczej, odbiorca usług odpowiada za  zapewnienie niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych lub instalacji i przyłączy kanalizacyjnych z urządzeniami pomiarowymi włącznie. Dalej art. 15 ust. 2 tej ustawy stanowi, że realizację budowy przyłączy musi zapewnić sobie na własny koszt osoba ubiegająca się o  przyłączenie do sieci. Ustawa nie zabrania, aby budowa przyłączy realizowana była w ramach inwestycji prowadzonej przez gminę. Trzeba jednak pamiętać, że koszt budowy przyłączy nie może być ponoszony przez gminę, gdyż jej ciężar przeniesiony został przez ustawodawcę na osobę ubiegającą się o przyłączenie do  budowanej sieci. Jeżeli tego typu inwestycja realizowana jest przez gminę, to występuje ona w zakresie przyłączy jako „inwestor zastępczy” w  stosunku do mieszkańców, którzy wystąpili z wnioskiem o wykonanie przyłącza przy okazji realizacji inwestycji. Nie istnieją przepisy, które zmuszałyby właścicieli nieruchomości do podłączenia się do kanalizacji czy wodociągu, a co za tym idzie do poniesienia kosztów budowy przyłącza. Przystępując więc do inwestycji wodociągowej gmina powinna posiadać pełną orientację o tym, ilu mieszkańców będzie budowało przyłącza przy okazji jej realizacji. Związane jest to z tym, że gmina angażując przejściowo środki publiczne na budowę przyłączy musi je wszystkie następnie odzyskać. Ponieważ budowa przyłączy nie jest zadaniem gminy, to nie może ona ich finansować. Powinna więc zabezpieczyć możliwość odzyskania poniesionych kosztów zawierając z mieszkańcami odpowiednie umowy, wyrażające wolę powierzenia gminie wykonania przyłącza przy okazji prowadzonej inwestycji budowy sieci. Zasadne jest również pobranie od mieszkańców zaliczkowych środków na poczet kosztu budowy przyłącza. Jeśli chodzi o ujęcie w budżecie środków wpłacanych na poczet budowy przyłączy, to należy pamiętać o tym, że gmina jest tu wyłącznie „inwestorem zastępczym”. Ma to istotny wpływ na charakter rozliczeń między właścicielem nieruchomości a gminą. Gmina wykonując przyłącze nie wykonuje zadania gminnego tylko świadczy zamówioną przez mieszkańca usługę. W związku z tym wpłaty właścicieli na poczet budowy przyłączy nie powinny stanowić dochodów budżetu gminy, lecz powinny być zaliczane na zwrot wydatków inwestycyjnych poniesionych przez gminę przejściowo, w zastępstwie właścicieli nieruchomości. Wartość inwestycji powinna być pomniejszona o koszty przyłączy, ponieważ nie stanowią one środków trwałych gminy, lecz część składową gruntu właściciela. Zatem na koncie 011 „Środki trwałe” w ewidencji księgowej prowadzonej przez urząd gminy  powinna znaleźć się wartość tylko tych urządzeń, których posiadaczem z mocy prawa staje się automatycznie przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne, a których budowa należy do zadań gminy. Ma to znaczenie na  sposób ujmowania w ewidencji księgowej wpłat mieszkańców na poczet kosztów budowy przyłączy. Zaliczkowe wpłaty na poczet budowy przyłączy powinny zostać ujęte w ewidencji księgowej urzędu gminy jako środki depozytowe po  stronie Wn konta 139 „Inne rachunki bankowe” i po stronie Ma konta 240 „Pozostałe rozrachunki (przyłącza)”- konto analityczne mieszkańca. Jeżeli wpłata została wniesiona już po dokonaniu wydatku przez gminę obejmującego koszt przyłącza, to taka wpłata winna być potraktowana jako zwrot wydatku i zaksięgowana:

• Wn konto 130 „Rachunek bieżący jednostki budżetowej”
• Ma konta 240 „Pozostałe rozrachunki (przyłącza)”- konto analityczne mieszkańca (konieczny jest wówczas zapis techniczny - ujemny po obu stronach konta 130, stosowany przy zwrocie wydatku, w celu zmniejszenia sumy obrotów).

Na podstawie takich księgowań na koncie 240 „Pozostałe rozrachunki” zostanie ujęte zobowiązanie urzędu do rozliczenia z mieszkańcem środków wpłaconych na poczet kosztów związanych z wybudowaniem przyłącza.

Kolejnym zdarzeniem gospodarczym podlegającym ewidencji w urządzeniach księgowych urzędu gminy będzie ustalenie przez urząd faktycznych kosztów budowy przyłącza. Najlepiej, aby były one ujęte na oddzielnej fakturze. W zależności od przyjętego sposobu dokumentowania kosztów będą różne księgowania. W przypadku, gdy do urzędu wpłynie faktura niewyodrębniająca kosztów przyłączy należy dokonać ewidencji:

1. wpływ faktury Wn konto 080 „Inwestycje” – Ma konto 201 „Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami”,
2. ustalenie zbiorczych kosztów przyłącza przez urząd Wn konto 240 „Pozostałe rozrachunki (przyłącza)” – Ma  konto 080 „Inwestycje (środki trwałe w budowie)”,
3. rozbicie kosztów przyłączy na  poszczególnych właścicieli – zapisy na kontach analitycznych założonych dla poszczególnych mieszkańców do konta 240 „Pozostałe rozrachunki (przyłącza)” .

W przypadku gdy do urzędu wpłynie faktura wyodrębniająca koszty przyłączy należy dokonać ewidencji księgowej:

1. wpływ faktury obejmującej wyodrębnienie kosztów przyłączy Wn konto 240 „Pozostałe rozrachunki (przyłącza)” – Ma konto 201 „ Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami”,
2. rozbicie kosztów przyłączy na  poszczególnych właścicieli – zapisy na kontach analitycznych dla poszczególnych mieszkańców do konta 240 „Pozostałe rozrachunki (przyłącza)”.

Po zakończeniu i rozliczeniu całej inwestycji oraz po ustaleniu kosztów poszczególnych przyłączy, środki zgromadzone na koncie 139 konto „Inne rachunki bankowe” powinny zostać przerachowane na zwrot wydatków i zaewidencjonowane Wn  konto 130 „Rachunek bieżący jednostki budżetowej” – Ma konto 139 „Inne rachunki bankowe”. Jednocześnie należy dokonać zapisu technicznego, ujemnego po obu stronach konta 130 „Rachunek bieżący jednostki budżetowej” .

Księgowania te  doprowadzą do rozliczenia z poszczególnymi mieszkańcami będącymi właścicielami nieruchomości z tytułu budowy przyłącza przez gminę, co odzwierciedlone zostanie na kontach analitycznych prowadzonych dla każdego z nich. Konto analityczne będzie mogło wykazywać saldo Wn oznaczające należność gminy od  właściciela z tytułu kosztów poniesionych przez gminę na budowę przyłącza lub saldo Ma oznaczające nadpłatę właściciela nieruchomości w stosunku do  faktycznie poniesionych kosztów budowy, należną do zwrotu (księgowanie Wn konto 240 „Pozostałe rozrachunki (przyłącza)”, konto mieszkańca – Ma konto 139 „Inne rachunki bankowe”) .

W przypadku salda Wn gmina będzie musiała dochodzić od mieszkańca zwrotu poniesionych kosztów. Wpłata brakującej części winna być zakwalifikowana jako zwrot wydatków i zaewidencjonowana:

• Wn konto 130 „Rachunek bieżący jednostki budżetowej”,
• Ma konto 240 „Pozostałe rozrachunki (przyłącza)” – konto analityczne mieszkańca.

Jednocześnie należy zrobić zapis techniczny, ujemny po obu stronach konta 130. Jeżeli wpłata zostanie dokonana już w następnym roku budżetowym, wówczas musi ona być przyjęta na  dochody budżetowe, ponieważ nie ma możliwości ujęcia jej jako zwrotu wydatków i  ujęta:Wn konto 130 „Rachunek bieżący jednostki budżetowej” § 0970 „wpływy z  różnych dochodów”Ma konto 240 „Pozostałe rozrachunki (przyłącza)”.

Po  zamknięciu konta analitycznego danego mieszkańca, koszt wykonania przyłącza zostanie rozliczony zgodnie z wymogami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i  odprowadzaniu ścieków.

Jeżeli chodzi o przyjmowanie dobrowolnych wpłat, to zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 5  ustawy z 13.11.2003 o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (tj. Dz. U. z 2003 r. Nr 203, poz. 1966) dochodami gminy są między innymi również spadki, zapisy i darowizny na rzecz gminy. Pamiętać należy jednakże o przepisie wynikającym z art. 888 kodeksu cywilnego (tj. Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.), zgodnie z którym przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Dokonywane przez mieszkańców wpłaty, mające na celu pomoc gminie w zmniejszaniu kosztów inwestycji muszą mieć charakter darowizny rozumianej jako dobrowolne i  bezpłatne przysporzenie majątkowe na rzecz gminy.